Hierden – het ontstaan van Heyrde

Na de ijstijd warmt het gebied langzaam op en raakt de Veluwe bebost. Op de hogere en lagere plateaus ontstaan verspreid boerenhoeves. Als de grond uitgeput raakt, trekt men verder en wordt nieuwe land in gebruik genomen. De vroegste bewoners wonen op het Hierderveld en het Beekhuizerzand. In de regio zijn sporen gevonden van boeren die hier al rond 3500 voor Christus actief waren.

Vroege Middeleeuwen

Vanaf de 7^e en 8^e eeuw neemt de bewoning in dit gebied toe. Het landschap wordt ontgonnen, vaste boerenhoeves ontstaan en daarmee ook blijvende akkers. Er is een boomstamwaterput gevonden uit 1049, daardoor is er bekend dat er al in de 8e eeuw mensen in dit gebied wonen.

Tussen 1021 en 1581 lag dit gebied onder de Hertogen van Gelre. Later werd het onderdeel van de bezittingen van keizer Karel V.

Heyrde

De naam Heyrde komt voor in documenten uit de 13e en 14e eeuw. De naam betekent ‘op vaste grond’: een passende naam voor een plek waar bewoners droge woonplaatsen en schoon drinkwater zoeken. In documenten van onder meer Otto III en Reinald II wordt Heyrde als dorp genoemd. Ook blijkt daaruit dat de graaf van Gelre hier boerderijen verpacht.

Hierden ligt in een overgangsgebied waar Friezen, Franken en Saksen om invloed strijden. Rond 718 verslaan de Franken de Friezen definitief. Opmerkelijk genoeg blijft het Hierdense dialect Nedersaksisch van karakter. Met de Franken komt ook het christendom. Het Utrechtse kapittel van St. Marie wordt grootgrondbezitter in deze streek. Boeren dragen hun rogge en andere goederen af aan het centrale hof op de Selhorst in Harderwijk.

In de 15e eeuw verschijnen inwoners van Hierden in officiële aktes. We lezen hoe grondeigenaren toestemming geven voor het graven van sloten in de Oostermeden, richting de zee. Tegelijkertijd worden kampen en erven genoemd met namen die nog altijd herkenbaar klinken: Boemackers, Crommenmede, Hagenskamp en Grevenhoeve.

Het landschap wordt intensief gebruikt. Weilanden zoals de Ossenweide en de Crommenmede dienen als hooiland. Op de akkers in de Hierderenbroeck groeit haver, terwijl op de hogere gronden van de Hierderen rogge wordt verbouwd. Het dagelijks leven draait om landbouw en veeteelt.

In de 16e eeuw worden ook de ‘Duynen’ bewoond, met boerderijen, schuren en schaapskooien. De heidevelden zijn van levensbelang: hier grazen schapen en koeien, en men haalt er heide en struiken voor strooisel. Dat leidt regelmatig tot conflicten met buurdorp Leuvenum. De strijd om het gebruik van de velden blijft tot rond 1700 terugkeren.

Hierden

Hierden is niet alleen een verbastering van Heyrde, maar ook een verzamelnaam voor verspreid liggende boerderijgroepen. Er is lang geen echt dorp met een compacte kern. Plekken als Hoophuizen laten dat goed zien. De Kollert bij Hoophuizen draagt sporen van eeuwenoude bewoning. Op oude kaarten staat Hoophuizen al met vijf boerderijen aangegeven, waaronder een met de naam Kollert. Rond 1547 leeft daar ene Jan Buyster. Hoophuizen is dan in het bezit van rijke Harderwijkers en Hierdenaren beheren en bewerken de boerderijen en de landerijen.

Brinken

Hierden kende bovendien drie brinken: centrale open plekken waaromheen bewoning lag. Vermoedelijk lagen die bij de huidige Kruisweg-Grensweg, Grevenhofsweg en omgeving van Tippe.