Kasteel De Essenburgh

Kasteel De Essenburgh is een kasteel en landgoed in de gemeente Harderwijk, gelegen tussen de dorpen Hierden en Hulshorst. Tot 1929 is de naam Essenburg (zonder h) gebruikt.

Op de gevelsteen staat het jaar 1652 maar diverse publicaties maken melding van een middeleeuwse voorganger. Die zou dateren uit de 14e eeuw.  De fundamenten hiervan zijn nog steeds aanwezig onder het huidige kasteel. In 1636 laat Johan Coolwagen het huidige kasteel bouwen als statussymbool om zich een plaats binnen de Ridderschap van Veluwe te verwerven. Dit mislukte en Johan Coolwagen moet uiteindelijk het huis aan zijn schuldeisers verkopen.

Familie Van Westervelt

In 1721 komt het kasteel door huwelijk in het geslacht Van Westervelt. Tot 1817 zal het in dit geslacht blijven toen het overgaat naar mr. Samuel Johannes baron Sandberg, heer van Essenburg (1778-1854), in 1803 getrouwd met Aleyda Johanna van Westervelt (1785-1862), dochter van Anthony Pieter van Westervelt, heer van Leuvenum (1750-1823). Zijn laatste huis gaat ook over naar het geslacht Sandberg. Enkele telgen Sandberg krijgen naamswijziging tot Van Westervelt Sandberg. Door financiële moeilijkheden ziet de laatste eigenaar uit het Sandberg-geslacht, burgemeester jhr. Heribert WilIem Aleid Sandberg, heer van Essenburg (1867-1945), zich genoodzaakt vanaf 1924 tot 1927 het gehele landgoed in meer dan 150 percelen, alsmede de boerderijen, huizen, en tot slot ook het kasteel te verkopen. Een deel van de boeren kan zijn hoeve kopen, anderen moeten vertrekken. Sandberg laat tevens notarieel vastleggen dat de naam nooit meer “Essenburg” mocht zijn, dat de naam Sandberg op de orangerie moet verdwijnen, laat -naar het schijnt- het familiearchief verbranden, om vervolgens kinderloos in Den Haag te overlijden. Daarmee komt na ruim twee eeuwen een eind aan de bewoning door de geslachten Van Westervelt en Sandberg.

Renovatie

In 1929 wordt het verwaarloosde kasteel, na in handen te zijn geweest van speculanten, aangekocht door kunsthistorica dr. Johanna Suzanna de Jongh (1877-1946), weduwe van Adriaan Goekoop (1859-1914). Zij is o.a. bezitster van het landgoed Zorgvliet en het Catshuis. Zij laat het kasteel grondig renoveren, waardoor de raampartijen aan de voorzijde en de entree niet meer oorspronkelijk zijn, en brengt de gevelsteen aan met de tekst: “Renovata anno 1929”. Ze legt een park aan met monumentale bruggen, pergola’s, rozentuinen, een prachtige tuinmuur met Griekse vazen en her en der in de gazons Griekse klassieke beelden. Zij geeft het, ingevolge de eis van de laatste Sandberg-eigenaar, de nieuwe naam “Essenburgh”. In 1935 verlaat zij het kasteel en gaat in Ginneken wonen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog wordt het huis bezet door, achtereenvolgend, het Duitse leger, bejaarden uit de Zaanstreek, vluchtelingen uit Arnhem, repatrianten uit Duitsland en gedetineerden uit de Jodensavanne uit Suriname. Daarna staat het leeg en te koop tot 1950.

Norbertijnen priorij De Essenburgh

In 1944 verkoopt mevrouw De Jongh het gebouw aan Bernard Carp (1901-1966) die het in 1950 verkooopt aan de Norbertijnen van de Abdij van Berne uit Heeswijk-Dinther (Noord-Brabant). Het kloostergebouw wordt in gebruik genomen als priorij. Vanaf 1969 beginnen de Norbertijnen met een vormingscentrum in het kasteel. In 1992 is een tweede klooster op het terrein gevestigd genaamd Communiteit Mariengaard, een gemeenschap voor vrouwelijke Norbertijnen. Tot de gemeentelijke herindeling in 1972 hoort de Essenburgh bij het dorp Hulshorst in de gemeente Nunspeet. Sindsdien ligt de Essenburgh in Hierden en maakt het onderdeel uit van de gemeente Harderwijk.

Het landgoed is toegankelijk; het huis (tegenwoordig in gebruik als hotel) en nabije omgeving zijn niet vrij toegankelijk.